Όταν το 2007 αναλάμβανα τα καθήκοντα του Δημάρχου στον καποδιστριακό Δήμο Κορώνης, γνώριζα καλά ότι η αυτοδιοίκηση στην ελληνική περιφέρεια εξαντλείται συχνά στις καθημερινές, αδήριτες ανάγκες: στην αγροτική οδοποιία, στα δίκτυα ύδρευσης, στη διαχείριση της στενότητας των πόρων. Όμως, η δημοσιογραφική μου ιδιότητα και η βαθιά πίστη στην ιστορική ταυτότητα του τόπου μας δεν μου επέτρεπαν να εγκλωβιστώ μόνο στη διαχείριση της καθημερινής ρουτίνας.
Από εκείνο το μικρό, λιτό γραφείο του Δημαρχείου, ξεκίνησε μια φιλοδοξία που σε πολλούς φάνταζε ανέφικτη.
Να αναδειχθεί η Κορώνη σε Εμβληματική Κοινότητα (Emblematic Community) της Ελλάδας, εκπροσωπώντας ολόκληρη την πατρίδα μας στον διακρατικό φάκελο για την ένταξη της Μεσογειακής Διατροφής στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO.
Σήμερα, χρόνια μετά, λογίζω αυτή την προσπάθεια ως τη μεγαλύτερη επιτυχία της σύγχρονης Κορώνης. Γιατί δεν την έβαλε απλώς ως πρώτη των πρώτων εμβληματικά στην Ελλάδα, αλλά παρουσίασε το φως της σε ολόκληρη τη Μεσόγειο και στον υπόλοιπο κόσμο.
Από την πρώτη στιγμή γνωρίζαμε τους συσχετισμούς. Απέναντί μας υπήρχε μπορώ να αποκαλύψω σήμερα ένας γίγαντας: η Κρήτη. Με το τεράστιο πολιτικό εκτόπισμα, τους υπουργούς, τους βουλευτές, τους ισχυρούς παραγωγικούς φορείς και, πάνω απ’ όλα, με το βαρύ επιστημονικό brand της περίφημης «Μελέτης των Επτά Χωρών» του Ancel Keys, η Κρήτη θεωρούσε τη διατροφική πρωτοκαθεδρία σχεδόν αυτονόητο, φυσικό της μονοπώλιο.
Αν κάναμε το λάθος να ανοίξουμε πρόωρα τα χαρτιά μας σε ένα επικοινωνιακό πυροτέχνημα, οι κεντρικοί μηχανισμοί θα είχαν κινητοποιηθεί και ένας μικρός δήμος της Μεσσηνίας θα είχε τεθεί στο περιθώριο πριν καν ξεκινήσει.
Επιλέξαμε τη στρατηγική της απόλυτης μεθοδικότητας και της σιωπής. Εργαστήκαμε αθόρυβα, μέρα και νύχτα. Ελάχιστοι στην Κορώνη γνώριζαν τι ακριβώς κάναμε και επιδιώκαμε την περίοδο σύνταξης του φακέλου υποψηφιότητας.
Σε αυτή τη μάχη, η Κορώνη είχε ένα ανεκτίμητο πλεονέκτημα, έναν δικό της άνθρωπο, τον εξαιρετικό συμπατριώτη μας, λαογράφο και ανθρωπολόγο Γιάννη Δρίνη, στέλεχος τότε της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού. Ο Γιάννης υπήρξε η επιστημονική και όχι μόνο ψυχή της διεκδίκησης. Το ευχαριστώ το δικό μου και του λαού της Κορώνης για την προσπάθειά του πρέπει να είναι βαθύ και ειλικρινές . Μεγάλος Κορωναίος !
Μαζί τότε αποκωδικοποιήσαμε το βαθύτερο πνεύμα της Σύμβασης της UNESCO του 2003:
Ο διεθνής οργανισμός δεν αναζητούσε εμπορικά σήματα εξαγωγών ούτε διατροφικές πυραμίδες. Αναζητούσε ανθρώπινες, ζωντανές κοινότητες, όπου η καλλιέργεια, η ελιά, το αμπέλι, τα άγρια χόρτα, το ψάρεμα, το μοίρασμα του τραπεζιού και η κοινωνική συνοχή αποτελούν καθημερινό βίωμα και διαγενεακή παράδοση.
Συνδεθήκαμε απευθείας με τις τρεις άλλες ιστορικές μεσογειακές πόλεις —τη Soria της Ισπανίας, το Cilento της Ιταλίας και το Chefchaouen του Μαρόκου— χτίζοντας μια ισότιμη διακρατική συμμαχία.
Για να θωρακίσουμε τον φάκελο απέναντι σε οποιαδήποτε μελλοντική αμφισβήτηση, ενεργοποιήσαμε το αυστηρό Κριτήριο R.4 της UNESCO περί «ελεύθερης, εκ των προτέρων και εν επιγνώσει συναίνεσης των κοινοτήτων» (Free, Prior and Informed Consent).
Δεν αρκεστήκαμε στις αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου Κορώνης ή των τοπικών συλλόγων και αγροτικών συνεταιρισμών. Απλώσαμε ένα δίκτυο σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια. Συγκεντρώσαμε περίπου 90 αν θυμάμαι καλά συστατικές επιστολές, ψηφίσματα και δηλώσεις στήριξης από δήμους, ελαιοπαραγωγικές πόλεις, επιμελητήρια, συνεταιρισμούς και φορείς από κάθε γωνιά της Ελλάδας.
Όταν ο φάκελος κατατέθηκε στα συναρμόδια υπουργεία Πολιτισμού και Αγροτικής Ανάπτυξης, ήταν νομικά, επιστημονικά και πολιτικά αδιάτρητος. Η Κορώνη δεν ζητούσε προνόμια· εμφανιζόταν με την εξουσιοδότηση δεκάδων ελληνικών πόλεων ως η επίσημη πρέσβειρα ολόκληρου του ελληνικού έθνους. Το κράτος επικύρωσε την υποψηφιότητά μας.
Όταν η είδηση άρχισε να διαρρέει και ο φάκελος πήρε την τελική του μορφή οδεύοντας προς την έγκριση (2008–2010), στην Κρήτη ξέσπασε πραγματικός χαλασμός. Το νησί ένιωσε να αιφνιδιάζεται. Οι αντιδράσεις υπήρξαν καταιγιστικές και διατυπώθηκαν με ένταση στον περιφερειακό και αθηναϊκό Τύπο.
«Μας καπέλωσε μπάρμπας απ’ την Κορώνη» (Το Βήμα)
Η μεγάλη αθηναϊκή εφημερίδα, σε ένα εκτενές και αποκαλυπτικό ρεπορτάζ της δημοσιογράφου Μάχης Τράτσα τον Σεπτέμβριο του 2010, αποτύπωσε ανάγλυφα την ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα, δανειζόμενη τη γνωστή φράση που ακολουθεί την πατρίδα μου:
«Μας καπέλωσε μπάρμπας απ’ την Κορώνη», έγραφε χαρακτηριστικά ο τίτλος, περιγράφοντας τον αναβρασμό:
«Στα κάγκελα βρίσκονται οι παραγωγικοί και αυτοδιοικητικοί φορείς της Κρήτης. Εκεί που όλοι θεωρούσαν δεδομένο ότι η Κρήτη είναι η παγκόσμια πρωτεύουσα της υγιεινής διατροφής, ανακάλυψαν ξαφνικά ότι στον διεθνή φάκελο της UNESCO η Ελλάδα εκπροσωπείται επίσημα και κατ’ αποκλειστικότητα από την Κορώνη της Μεσσηνίας… “Μα είναι δυνατόν; Όλη η διεθνής επιστημονική κοινότητα υποκλίνεται στην κρητική διατροφή από την εποχή του Ancel Keys κι εμείς πάμε στην UNESCO με την Κορώνη; Ποιος αποφάσισε να μας καπελώσει ένας μπάρμπας απ’ την Κορώνη;”».
Το ρεπορτάζ κατέγραφε τη δική μας απάντηση και τη θέση του Υπουργείου Πολιτισμού: «Από το Υπουργείο Πολιτισμού και τον Δήμο Κορώνης ξεκαθαρίζουν: Η UNESCO δεν μοιράζει πιστοποιητικά ποιότητας σε λάδια ή ντομάτες. Αναζητά μια “εμβληματική κοινότητα” που διατηρεί ζωντανά τα έθιμα, την κοινωνική συνοχή και το κοινό τραπέζι. Η Κορώνη κινήθηκε πρώτη, κατέθεσε άρτιο φάκελο και εξασφάλισε τη συγκατάθεση δήμων από όλη τη χώρα. Η Κρήτη απλώς άργησε.»
Ο φόβος του Επιμελητηρίου Ηρακλείου («Νέα Κρήτη»)
Στο Ηράκλειο, το Επιμελητήριο και οι εξαγωγικοί φορείς εξέφρασαν έντονη ανησυχία για την απώλεια της εμπορικής υπεραξίας του νησιού. Ο τότε πρόεδρος του Επιμελητηρίου Ηρακλείου, Νικήτας Δολαψάκης, δήλωνε δημόσια στον τοπικό Τύπο:
«Η Κρητική Διατροφή δεν πρέπει να καπελώνεται από τον όρο “μεσογειακή”. Έχουμε δώσει πολυετείς αγώνες για να κατοχυρώσουμε το brand των κρητικών προϊόντων στις διεθνείς αγορές. Δεν έχουμε αντιπαλότητα με την Κορώνη, αλλά δεν δεχόμαστε να τεθεί η Κρήτη στο περιθώριο μιας τέτοιας παγκόσμιας αναγνώρισης από παραλείψεις της πολιτείας».
Στα ρεπορτάζ της εφημερίδας «Νέα Κρήτη», σχολίαζε: Το ερώτημα δεν είναι γιατί τρέχει η Κορώνη. Το ερώτημα είναι τι έκαναν οι δικοί μας τοπικοί άρχοντες. Ενώ στο Ηράκλειο και τα Χανιά κάναμε ημερίδες επί ημερίδων και μοιράζαμε φυλλάδια, ο δήμαρχος της Κορώνης πήγε στα υπουργεία, συνεννοήθηκε με τους Ισπανούς και τους Ιταλούς, και έκλεισε τη συμφωνία.»
Η αντιπαράθεση επικεντρώθηκε στον φόβο της «διάχυσης» του κρητικού brand μέσα στον ευρύτερο ορο παραθέτοντας δηλώσεις του Νικήτα Δολαψάκη (Προέδρου Επιμελητηρίου Ηρακλείου): «Δεν έχουμε τίποτα με την Κορώνη ή τη Μεσσηνία. Όμως η Κρητική Διατροφή είναι ένα συγκεκριμένο, διεθνώς κατοχυρωμένο πρότυπο ζωής και μακροζωίας. Δεν δεχόμαστε να “καπελωθεί” ούτε να υποβαθμιστεί σε μια γενικόλογη “Μεσογειακή Διατροφή”, όπου στο τέλος όλα τα προϊόντα θα φαίνονται ίδια στα ράφια του εξωτερικού.»
Το κλίμα στην εφημερίδα «Πατρίς» Ηρακλείου
Ενδεικτικοί τίτλοι και σχόλια στη στήλη πολιτικού παρασκηνίου και τοπικών ειδήσεων.
«Η Κρήτη εκτός νυμφώνος για την UNESCO»:
«Έκπληξη και παγωμάρα προκάλεσε στους παραγωγούς του νησιού η είδηση ότι στον φάκελο που ετοιμάζεται για την UNESCO η Ελλάδα φιγουράρει με την Κορώνη. Οι βουλευτές του νησιού οφείλουν να ζητήσουν άμεσα εξηγήσεις από την ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού: Με ποια κριτήρια επελέγη η Μεσσηνία αντί της Κρήτης; Ποιος έκανε τις αξιολογήσεις;»
«Στην Κρήτη νομίζαμε ότι επειδή έχουμε το καλύτερο λάδι και τη μελέτη Keys, ο κόσμος θα μας περίμενε για πάντα. Η Κορώνη απέδειξε ότι στην αυτοδιοίκηση κερδίζει όποιος έχει στρατηγική, ταχύτητα και διεθνείς συμμαχίες, όχι όποιος επαναπαύεται στις δάφνες του.»
Στα Χανιά, η αρθρογραφία (Χανιώτικα Νέα) ήταν σαφώς πιο αναλυτική ως προς τη λογική της UNESCO:
«Ακούμε καθημερινά φωνές διαμαρτυρίας γιατί η Ελλάδα εκπροσωπείται στην UNESCO από την Κορώνη και όχι από την Κρήτη. Ας διαβάσουμε όμως πρώτα τι ζητάει η Σύμβαση του 2003 για την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά.
Η UNESCO δεν κάνει διαγωνισμό ποιότητας τροφίμων, ούτε ενδιαφέρεται για τα εμπορικά σήματα των εξαγωγέων μας. Ψάχνει μια “εμβληματική κοινότητα” — έναν τόπο-σύμβολο όπου η διατροφή είναι τρόπος ζωής, συλλογικότητα, μάζεμα χόρτων, γιορτή και φιλοξενία.
Η Κορώνη το κατάλαβε, έφτιαξε ανθρωπολογικό φάκελο, πήρε τις αποφάσεις από δεκάδες δήμους και συμμάχησε με την Ισπανία και την Ιταλία. Εμείς εδώ μείναμε να μετράμε τα βραβεία μας. Αντί να μεμψιμοιρούμε, ας παραδεχτούμε ότι ο Δήμος Κορώνης μας έδωσε ένα μάθημα σύγχρονης διεκδίκησης.»
Στο Ναιρομπι το Νοέμβριο του 2010 μεσογειακή διατροφή και Κορώνη μπήκαν στην ιστορία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς σε παγκόσμιο επίπεδο αναγνωριζόμενοι από την Ουνέσκο. Τότε εντάχθηκε στην όλη προσπάθεια και στην τελική προετοιμασία και ο Δημήτρης Μανιατάκης με το ίδρυμα Μανιατάκη ο οποίος μάλιστα τρέχει την μεσογειακή διατροφή έως και σήμερα.
Αυτή η νίκη της Κορώνης δεν ήταν στιγμιαία ελπίζω ότι θα είναι αιώνια. Απλά αυτοί που σήμερα τρέχουν την Μεσογειακή διατροφή και την εμβληματική κοινότητα της Κορώνης πρέπει να προσπαθήσουν πάρα πολύ.
Εγώ, ένας ταπεινός δήμαρχος της πόλης μου, σπάνια μιλάω. Τα γράφω όλα στο βιβλίο που θα κυκλοφορήσει πολύ σύντομα , το ιστορικό βιβλίο για την ιδιαίτερη πατρίδα μου.Είμαι περήφανος για την Κορώνη τα χωριά της και τους ανθρώπους της. Μαζί τα καταφέραμε, όσα καταφέραμε, όλοι μαζί! Και κάνω τη σημερινή αναφορά διότι τα χρόνια που ακολούθησαν την δική μου θητεία μόνο μία φορά σε επίσημη εκδήλωση ανέφεραν το τι κατορθώσαμε τότε . Πέρυσι . Τώρα σας λέω το πως ! Και η Κορώνη έχει ακόμη πολύ πιο σπουδαία πράγματα μπροστά της, Πάντα μαζί όλοι όταν μας ζητά ο τόπος μας! Και κάνω σήμερα αυτή την αναφορά με αφορμή τις εκδηλώσεις που γίνονται στην Κορώνη για την μεσογειακή διατροφή και μπράβο σε όλους! Επαγγελματικές υποχρεώσεις με κρατούν μακριά αλλά κάπου εκεί ανάμεσα σας, είναι το πνεύμα και ο ενθουσιασμός που δείξαμε τότε όλοι μας για να καταφέρουμε το σήμερα για την πόλη μας.
Σας ευχαριστώ όλους
Θοδωρής Σαλαντής
Δήμαρχος Κορώνης
2007-2010
