Μια φράση με ιδιαίτερο επιστημονικό και φιλοσοφικό υπόβαθρο επέλεξε ο Περιφερειάρχης Πελοποννήσου Δημήτρης Πτωχός για να δώσει το πολιτικό στίγμα της ομιλίας του στο συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα: «Να γίνουμε εμείς η αλλαγή παραδείγματος».
Η έννοια της «αλλαγής παραδείγματος» (paradigm shift) συνδέθηκε με τον Αμερικανό φυσικό και φιλόσοφο της επιστήμης Τόμας Κουν, ο οποίος το 1962, στο εμβληματικό έργο του «Η Δομή των Επιστημονικών Επαναστάσεων», περιέγραψε τον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η επιστημονική γνώση.
Σύμφωνα με τη σκέψη του Κουν, οι μεγάλες αλλαγές δεν προκύπτουν πάντοτε μέσα από μικρές βελτιώσεις του υπάρχοντος συστήματος. Κάποιες φορές απαιτείται να αλλάξει το ίδιο το πλαίσιο μέσα από το οποίο αντιλαμβανόμαστε τα προβλήματα και αναζητούμε τις λύσεις τους.
Με την πάροδο των δεκαετιών, η έννοια πέρασε από την επιστημολογία στην πολιτική, στην οικονομία, στη διοίκηση και στη δημόσια συζήτηση, περιγράφοντας βαθύτερες αλλαγές στον τρόπο σκέψης και λειτουργίας.
Αυτή ακριβώς την έννοια επέλεξε να αξιοποιήσει ο Δημήτρης Πτωχός, δίνοντάς της ένα συγκεκριμένο αυτοδιοικητικό περιεχόμενο.
Και έχει ενδιαφέρον ότι η επιλογή αυτή προήλθε από έναν Περιφερειάρχη που συνηθίζει να προσεγγίζει τα ζητήματα με τεχνοκρατική λογική, επιμένοντας στα δεδομένα, στον σχεδιασμό και στα μετρήσιμα αποτελέσματα.
Άλλωστε, στην αρχή της ομιλίας του έσπευσε να υπενθυμίσει ότι προτιμά τον τεχνοκρατικό λόγο από τα ρητορικά ευφυολογήματα. Για να θέσει, αμέσως μετά, ένα βαθιά πολιτικό ερώτημα: τι Αυτοδιοίκηση θα επιτρέψει το κράτος να έχουμε και τι Αυτοδιοίκηση είμαστε αποφασισμένοι εμείς οι ίδιοι να δημιουργήσουμε;
Εκεί βρισκόταν και η ουσία της παρέμβασής του.
Ο Περιφερειάρχης δεν περιορίστηκε στη γνωστή συζήτηση για περισσότερους πόρους και αρμοδιότητες. Μίλησε για μια νέα αρχιτεκτονική ευθύνης, για ουσιαστική αποκέντρωση, ισχυρά Περιφερειακά Προγράμματα, ενίσχυση της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης και, κυρίως, για την ανάγκη να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η ίδια η Αυτοδιοίκηση.
Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην απλοποίηση των διαδικασιών, στην επιτάχυνση των έργων και στη συνεργασία μεταξύ κυβέρνησης, Περιφερειών και Δήμων. Με άλλα λόγια, περιέγραψε τη μετάβαση από μια διοίκηση που συχνά εγκλωβίζεται στις διαδικασίες σε μια διοίκηση που κρίνεται από το αποτέλεσμα.
Δεν έλειψε, όμως, και η πιο πολιτική και ανθρώπινη διάσταση της ομιλίας του. Η αναφορά στην απογοήτευση των πολιτών, στη διαμαρτυρία και στον κίνδυνο της παραίτησης έδειξε ότι, για τον ίδιο, το ζητούμενο ξεπερνά τη διοικητική αποτελεσματικότητα και αγγίζει την ίδια τη σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στην κοινωνία και στους θεσμούς.
Αυτό που επίσης ξεχώρισε ήταν ότι ο Δημήτρης Πτωχός δεν αντιμετώπισε την αλλαγή παραδείγματος ως μια ακόμη διεκδίκηση προς το κεντρικό κράτος. Αντίθετα, έθεσε στο επίκεντρο και την ευθύνη των ίδιων των αιρετών να αλλάξουν νοοτροπία, να ξεπεράσουν στεγανά και να επενδύσουν στη συνεργασία.
Ίσως γι’ αυτό το πιο χαρακτηριστικό σημείο της ομιλίας του ήρθε στο τέλος, όταν αναρωτήθηκε τι είναι εκείνο που πραγματικά ενώνει τους δύο βαθμούς Αυτοδιοίκησης.
Η απάντησή του ξέφυγε από τα κοινά αιτήματα, αλλά επεκτάθηκε σε μια μεγαλύτερη φιλοδοξία. Να δημιουργηθεί μια χώρα στην οποία οι ευκαιρίες προόδου δεν θα εξαρτώνται από τον τόπο όπου γεννιέται ή επιλέγει να ζήσει κάποιος και στην οποία οι νέοι θα έχουν περισσότερους λόγους να παραμένουν και να δημιουργούν στον τόπο τους.
Αυτή ήταν, τελικά, και η πολιτική μετάφραση της «αλλαγής παραδείγματος» στην ομιλία του Περιφερειάρχη Πελοποννήσου.
Μια Αυτοδιοίκηση που δεν περιμένει τις αλλαγές, αλλά συμμετέχει στη διαμόρφωσή τους. Που διεκδικεί, αλλά ταυτόχρονα αναλαμβάνει ευθύνη. Που μετρά την επιτυχία της με βάση όσα αλλάζουν στην καθημερινότητα των πολιτών.
Και κάπως έτσι, μια έννοια που απέκτησε τη σύγχρονη σημασία της μέσα από τη φιλοσοφία της επιστήμης πριν από περισσότερα από εξήντα χρόνια βρέθηκε στο επίκεντρο μιας πολιτικής ομιλίας για το μέλλον της ελληνικής Αυτοδιοίκησης.
Με τον Δημήτρη Πτωχό να καλεί τους αιρετούς να μη μείνουν θεατές της αλλαγής, αλλά να γίνουν οι ίδιοι η αλλαγή του παραδείγματος.
