Την ανάγκη διαμόρφωσης μιας ολοκληρωμένης στεγαστικής πολιτικής, με βασική προτεραιότητα την αξιοποίηση των εκατοντάδων χιλιάδων κλειστών κατοικιών, αναδεικνύει ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, συνδέοντας άμεσα τη στεγαστική κρίση με το δημογραφικό πρόβλημα και το μέλλον της ελληνικής οικονομίας. Σύμφωνα με την προσέγγισή του, η δυσκολία εξεύρεσης προσιτής κατοικίας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι νέοι, τα νέα ζευγάρια και οι φοιτητές. Το υψηλό κόστος στέγασης περιορίζει την οικονομική ανεξαρτησία των νέων, καθυστερεί τη δημιουργία οικογένειας και επιβαρύνει τη δημογραφική προοπτική της χώρας.
Η ελληνική ιδιαιτερότητα: Χιλιάδες κλειστά σπίτια και υψηλά ενοίκια
Ο Αντώνης Σαμαράς επισημαίνει ότι, παρά το γεγονός πως η Ελλάδα παραδοσιακά συγκαταλεγόταν στις ευρωπαϊκές χώρες με υψηλά ποσοστά ιδιοκατοίκησης, σήμερα αντιμετωπίζει μια σοβαρή αντίφαση: την ίδια στιγμή που εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν κατοικία, ένας πολύ μεγάλος αριθμός ακινήτων παραμένει κλειστός και αναξιοποίητος. Ειδικότερα, αναφέρεται σε περισσότερες από 500.000 κλειστές κατοικίες στην Αττική, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να αξιοποιηθεί το υφιστάμενο στεγαστικό απόθεμα. Μεταξύ των βασικών αιτιών που διατηρούν τα ακίνητα εκτός αγοράς εντοπίζει το υψηλό κόστος ανακαίνισης και συντήρησης, τις κληρονομικές εκκρεμότητες, την υποβάθμιση ορισμένων περιοχών και την απουσία επαρκών οικονομικών κινήτρων για τους ιδιοκτήτες. Παράλληλα, θεωρεί ότι πρόσθετες πιέσεις στην αγορά κατοικίας ασκούνται από τη βραχυχρόνια μίσθωση, τις επενδύσεις που συνδέονται με το πρόγραμμα Golden Visa και άλλες ειδικές μορφές ζήτησης ακινήτων.
Οι έξι βασικές προτάσεις για τη στεγαστική πολιτική
1. Χαμηλότοκα δάνεια για την ανακαίνιση κλειστών κατοικιών
Προτείνεται η παροχή χαμηλότοκων δανείων σε ιδιοκτήτες ακινήτων, ώστε να μπορούν να χρηματοδοτήσουν τις απαραίτητες εργασίες ανακαίνισης και να διαθέσουν τις κατοικίες τους στην αγορά μακροχρόνιας μίσθωσης.
2. Νομοθετικές παρεμβάσεις για την επίλυση κληρονομικών εκκρεμοτήτων
Προτείνεται η απλοποίηση και επιτάχυνση των διαδικασιών που αφορούν ακίνητα εγκλωβισμένα σε κληρονομικές διαφορές ή άλλες νομικές εκκρεμότητες, προκειμένου να καταστεί δυνατή η αξιοποίησή τους.
3. Φορολογικά κίνητρα για την επαναφορά κλειστών κατοικιών στην αγορά
Βασική κατεύθυνση αποτελεί η ευνοϊκή φορολογική μεταχείριση των ιδιοκτητών που αποφασίζουν να διαθέσουν προς ενοικίαση κατοικίες οι οποίες παραμένουν κλειστές.
4. Φορολογική ενίσχυση της μακροχρόνιας μίσθωσης
Προτείνεται η δημιουργία φορολογικών κινήτρων που θα καθιστούν τη μακροχρόνια ενοικίαση κατοικιών περισσότερο ελκυστική σε σχέση με εναλλακτικές χρήσεις των ακινήτων.
Στόχος είναι να αυξηθεί η προσφορά διαθέσιμων κατοικιών για μόνιμη διαμονή και να περιοριστούν οι πιέσεις στα ενοίκια.
5. Κίνητρα εγκατάστασης νέων στην περιφέρεια
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη ενίσχυσης της περιφέρειας, μέσω κινήτρων που θα διευκολύνουν νέους ανθρώπους και οικογένειες να εγκατασταθούν εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων.
Η συγκεκριμένη πολιτική αποσκοπεί τόσο στην αξιοποίηση του διαθέσιμου στεγαστικού αποθέματος της περιφέρειας όσο και στη μείωση της πληθυσμιακής πίεσης στην Αττική και στα μεγάλα αστικά κέντρα.
6. Περιορισμός των στρεβλώσεων στην αγορά κατοικίας
Ο πρώην πρωθυπουργός υποστηρίζει την ανάγκη αντιμετώπισης των παραγόντων που αυξάνουν τεχνητά ή δυσανάλογα τη ζήτηση κατοικιών, με στόχο την εξισορρόπηση της αγοράς και τη συγκράτηση των τιμών.
Προτεραιότητα στην αξιοποίηση των υφιστάμενων κατοικιών αντί της νέας δόμησης
Κεντρικό στοιχείο της πρότασης Σαμαρά αποτελεί η θέση ότι η στεγαστική κρίση μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικότερα και με χαμηλότερο δημοσιονομικό κόστος μέσα από την αξιοποίηση των ήδη υπαρχόντων ακινήτων. Στο πλαίσιο αυτό, εκφράζει επιφυλάξεις απέναντι σε πολιτικές που βασίζονται αποκλειστικά στην κατασκευή νέων συγκροτημάτων κατοικιών ή στην αύξηση των συντελεστών δόμησης.
Κατά την προσέγγισή του, η ενεργοποίηση ενός σημαντικού μέρους των κλειστών κατοικιών μπορεί να επιφέρει πολλαπλά οφέλη:
- Αύξηση της προσφοράς κατοικιών προς μακροχρόνια ενοικίαση.
- Συγκράτηση και σταδιακή αποκλιμάκωση των ενοικίων.
- Δημιουργία πρόσθετου εισοδήματος για τους ιδιοκτήτες.
- Ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας μέσω των ανακαινίσεων.
- Περιορισμό της ανάγκης για νέες κατασκευές και περαιτέρω επιβάρυνση του αστικού περιβάλλοντος.
Το στεγαστικό ως ζήτημα δημογραφικής και αναπτυξιακής πολιτικής
Για τον Αντώνη Σαμαρά, η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης δεν αποτελεί αποκλειστικά ζήτημα κοινωνικής πολιτικής, αλλά συνδέεται άμεσα με τη δημογραφική επιβίωση και την οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας. Η πρόσβαση των νέων σε προσιτή και αξιοπρεπή κατοικία θεωρείται βασική προϋπόθεση για την παραμονή τους στη χώρα, την επαγγελματική τους σταθερότητα και τη δημιουργία οικογένειας.
Κεντρική θέση της πρότασης είναι ότι η Ελλάδα πρέπει πρώτα να αξιοποιήσει το μεγάλο απόθεμα κλειστών και αναξιοποίητων κατοικιών, αντί να στηριχθεί κυρίως σε νέες κατασκευές και περαιτέρω αύξηση της δόμησης.
Η προτεινόμενη πολιτική επιδιώκει να συνδυάσει την αύξηση της προσφοράς προσιτής κατοικίας, την ενίσχυση των εισοδημάτων των ιδιοκτητών, την αναζωογόνηση της περιφέρειας και τη στήριξη των νέων οικογενειών.