Η πολιτική ξεχνά πολλά, αλλά δεν συγχωρεί πάντα τη δειλία όταν αυτή εμφανίζεται μεταμφιεσμένη σε φρόνηση

Κι όμως, απέναντι σε μια τέτοια σύγκρουση, η εικόνα που έμεινε ήταν η αμηχανία. Τα δημοσιευμένα ρεπορτάζ και το τηλεοπτικό πλάνο κατέγραψαν περιορισμένα και διακριτικά χειροκροτήματα, με ελάχιστες αναφορές σε βουλευτές της ΝΔ και ακόμη πιο παράδοξες αντιδράσεις από εκτός κυβερνητικού χώρου πρόσωπα.

Και αυτή η αμηχανία δεν είναι λεπτομέρεια σκηνοθεσίας. Είναι πολιτική πληροφορία. Γιατί όταν ένας πρώην πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας και πρώην πρωθυπουργός ανεβαίνει στο βήμα και λέει προς την κυβέρνηση ότι δεν υπάρχουν «επαγγελματίες ανησυχούντες» αλλά «ερασιτέχνες εφησυχασμένοι», το ελάχιστο που οφείλει μια παράταξη στον εαυτό της είναι να αντέξει να ακούσει το ρήγμα της παρούσα. Αντιθέτως, χθες πολλοί προτίμησαν το γνωστό ελληνικό κοινοβουλευτικό άθλημα: να λείπουν από τη δύσκολη φράση και να επιστρέφουν στο ασφαλές χειροκρότημα της επόμενης ημέρας.

Όχι από διακριτικότητα. Από φόβο.

Από εκείνον τον μικρό, διοικητικό, καριερίστικο φόβο που παράγει τους πιο πειθαρχημένους αμνούς της εξουσίας.

Γιατί ο χθεσινός λόγος του Σαμαρά δεν ήταν μια απλή εσωκομματική γκρίνια ενός πρώην προέδρου της ΝΔ, όπως θα ήθελε το Μαξίμου να τον συσκευάσει για εσωτερική κατανάλωση. Δεν ήταν ούτε «παρέμβαση παλαιάς κοπής», ούτε ξέσπασμα ενός ηγέτη που ζητά να γίνει rembranding στο όνομά του.

Ήταν μια κεντρική πολιτική επίθεση στην ίδια τη γλώσσα με την οποία κυβερνά σήμερα ο μητσοτακισμός: στη γλώσσα της λείας εικόνας, της μετατόπισης, του επικοινωνιακού ατσαλακώτου, της διαρκούς υπεκφυγής πίσω από τεχνικούς όρους και θεσμικές παρενθέσεις. Όταν ο Σαμαράς μίλησε για «δόγμα του όπου φυσάει ο άνεμος» και για εξωτερική πολιτική που χαρακτηρίζεται από «επικοινωνιακά σόου», δεν έριξε απλώς μια ατάκα.

Περιέγραψε με ακρίβεια το κυρίαρχο ύφος του σημερινού συστήματος εξουσίας: ένα ύφος που συγχέει τη στρατηγική με το branding και τη γεωπολιτική με το μοντάζ.

Εδώ ακριβώς είναι η δύναμη της ομιλίας του. Πήρε μια συζήτηση που η κυβέρνηση θέλησε να παρουσιάσει ως εθνικά αυτονόητη και επενδυτικά θριαμβευτική και την έσυρε πίσω στο πεδίο της σύγκρουσης, εκεί όπου ανήκει. Γιατί οι συμβάσεις αυτές δεν είναι αθώες γραφειοκρατικές πράξεις. Αφορούν θαλάσσιες περιοχές που τέμνονται με ολόκληρη τη μεγάλη εκκρεμότητα της ελληνικής ΑΟΖ, με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, με το ερώτημα τι σημαίνει κρατική βούληση στην Ανατολική Μεσόγειο.

Και ο Σαμαράς έκανε αυτό που η κυβέρνηση ήθελε να αποφύγει: αρνήθηκε να αφήσει την έννοια της κυριαρχίας να θαφτεί κάτω από τον χαρτοφύλακα της «θεσμικής κανονικότητας».

Το κέντρο της παρέμβασής του ήταν το άρθρο 30, ιδίως η παράγραφος 3. Και εδώ χρειάζεται να ειπωθεί το ουσιώδες χωρίς υπεκφυγές: ο Σαμαράς δεν έκανε φθηνό πατριωτικό θόρυβο. Δεν είπε το νομικά αφελές ότι μια ιδιωτική σύμβαση «εκχωρεί» αυτομάτως κυριαρχικά δικαιώματα. Είπε κάτι σοβαρότερο: ότι ένα κράτος δεν νομιμοποιείται να βάζει στη δική του νομοθετημένη γλώσσα ρήτρες που προεγγράφουν ενδεχόμενη απομείωση περιοχής σε μια ζώνη όπου το μοναδικό νέο δεδομένο από το 2019 είναι το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Αυτό ήταν το αληθινό του επιχείρημα.

Και γι’ αυτό χτύπησε τόσο δυνατά.

Επειδή δεν έμεινε στο σύνθημα. Πήγε στη φράση.

Πήγε στη λέξη.

Πήγε στο σημείο όπου η πολιτική γίνεται γραμματική της ισχύος.

Η απάντηση του Σταύρου Παπασταύρου ήταν αποκαλυπτική ακριβώς επειδή ήταν αμυντική. Ο υπουργός αντέτεινε ότι τέτοιες συμβάσεις με ιδιωτικές εταιρείες δεν μπορούν να εκχωρήσουν κυριαρχικά δικαιώματα και ότι η διάταξη «προστατεύει το δημόσιο συμφέρον».

Ωραία. (Γελάμε)

Αυτό είναι η τυπική κυβερνητική θέση.

Αλλά η πολιτική δεν εξαντλείται στο τι «δεν μπορεί» να γίνει νομικά. Κρίνεται και από το τι αφήνεις να αιωρείται, από το τι προσημειώνεις στη γλώσσα σου, από το τι πιθανές αναγνώσεις νομιμοποιείς αύριο.

Η κυβέρνηση υπερασπίστηκε το άρθρο σαν να επρόκειτο για τεχνική υποσημείωση. Ο Σαμαράς το αντιμετώπισε ως κρατική αυτοπεριγραφή. Και σε αυτή τη σύγκρουση, ο δεύτερος ήταν ο σαφώς σοβαρότερος.

Γι’ αυτό και η χθεσινή παρέμβαση πρέπει να αναγνωστεί ως πράξη πολιτικής επαναφοράς της έννοιας της αποτροπής.

Ο Σαμαράς μίλησε για την Κύπρο, για την Κάρπαθο, για την Κάσο, για την Τουρκία, για την ανάγκη να υπάρχει πολιτική όχι μόνο στη στιγμή της κρίσης αλλά και μετά από αυτήν. Μπορεί κανείς να διαφωνήσει με επιμέρους εκτιμήσεις του. Δεν μπορεί όμως να αγνοήσει ότι μίλησε από το πεδίο του μακρού χρόνου, εκεί όπου η κυβέρνηση μιλά κατά κανόνα από το πεδίο του επόμενου δελτίου. Το σχήμα Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ και Ελλάδας-Κύπρου-Αιγύπτου, στο οποίο αναφέρθηκε, έχει πράγματι ιστορική ρίζα στη δική του πρωθυπουργική περίοδο.

Δεν ανακαλύπτει εκ των υστέρων μια παράδοση. Τη διεκδικεί ως δική του συνέχεια απέναντι σε μια ΝΔ που μοιάζει ολοένα και περισσότερο με μεταλλαγμένο φορέα διαχείρισης και ολοένα λιγότερο με παράταξη στρατηγικής συγκρότησης.

Και τώρα ας έρθουμε στους βουλευτές της ΝΔ. (Εδώ πάλι γελάμε)

Χθες δεν έλειπαν απλώς κάποιοι άνθρωποι από κάποια έδρανα. Έλειπε μια ολόκληρη στοιχειώδης αίσθηση ιστορικής ευπρέπειας. Ιδίως από εκείνους που οφείλουν τη διαδρομή τους, την ορατότητά τους, την εσωκομματική τους ενηλικίωση, στο γεγονός ότι υπήρξε κάποτε ένας Αντώνης Σαμαράς ως πρόεδρος της ΝΔ και ως πρωθυπουργός. Και όμως, μπροστά στην ώρα της σύγκρουσης, προτίμησαν να απουσιάσουν, να στρογγυλέψουν, να εξατμιστούν. Σαν να πίστεψαν πως η απουσία είναι ουδετερότητα.

Δεν είναι.

Στην πολιτική η απουσία είναι ψήφος.

Και μερικές φορές είναι η πιο ντροπιαστική ψήφος απ’ όλες.

Υπάρχει κάτι σχεδόν θλιβερό σε αυτού του τύπου τη συμπεριφορά. Οι άνθρωποι αυτοί νομίζουν ότι προστατεύουν το μέλλον τους, ενώ στην πραγματικότητα το μικραίνουν. Νομίζουν ότι δεν εκτίθενται, ενώ στην πραγματικότητα αυτοαποκαλύπτονται.

Νομίζουν ότι η Ιστορία είναι μια μεγάλη αίθουσα αναμονής του Μαξίμου, στην οποία όποιος κάθεται ήσυχος θα ανταμειφθεί με μια υφυπουργική καρέκλα, μια επιτροπή, μια τηλεοπτική συγκατάβαση, έναν έπαινο πειθαρχίας.

Δεν έχουν καταλάβει ότι η εξουσία χρησιμοποιεί πρώτα τους άφωνους και μετά τους πετάει.

Ότι ο πειθήνιος βουλευτής δεν καταγράφεται ως αξιόπιστος. Καταγράφεται ως διαθέσιμος.

Και ο διαθέσιμος, όταν πάψει να είναι χρήσιμος, παύει απλώς να υπάρχει.

Αυτός είναι ο πραγματικός μελλοντικός ορίζοντας πολλών χθεσινών απόντων: όχι η σταθερή άνοδος, αλλά η αθόρυβη εξαφάνιση.

Ο χθεσινός λόγος του Σαμαρά έκανε κάτι που το σημερινό πολιτικό προσωπικό φοβάται σχεδόν οργανικά: έσπασε το πλαίσιο.

Δεν μίλησε μέσα από τη γλώσσα των βολικών ισορροπιών.

Δεν δέχθηκε τον εκβιασμό της εσωτερικής σιωπής.

Μπήκε στην καρδιά του κυβερνητικού αφηγήματος και το χτύπησε εκεί όπου πονά περισσότερο: στη ρηχότητα του πυρήνα του.

Γι’ αυτό και όσοι χθες έλειπαν από τα έδρανα δεν έλειπαν από μια ομιλία.

Έλειπαν από μια δοκιμασία χαρακτήρα.

Και τέτοιες δοκιμασίες δεν χάνονται χωρίς λογαριασμό.

Η πολιτική ξεχνά πολλά, αλλά δεν συγχωρεί πάντα τη δειλία όταν αυτή εμφανίζεται μεταμφιεσμένη σε φρόνηση.