Του Θανάση Κ.
Για τριάντα τρία χρόνια περίπου – από το 1992 με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης – “Παγκοσμιοποίηση” ονομάστηκε η μονοπολική ηγεμονία των ΗΠΑ…
Όπου η Αμερική δεν είχε πια απέναντί της οποιοδήποτε “αντίπαλο δέος” και ο Πρόεδρος της θεωρούνταν “πλανητάρχης”.
Ιδεολογικός φάρος και agenta setting της Παγκοσμιοποίησης ήταν το ετήσιο Συνέδριο του World Economic Forum που γίνεται κάθε χρόνο τέτοια εποχή στο Νταβός της Ελβετίας.
Φέτος, όμως έγινε κάτι πρωτόγνωρο.
Μέσα στο “σπίτι” της “Παγκοσμιοποίησης” εκπρόσωποι της ίδιας της Αμερικής κήρυξαν το τέλος της!
Διακήρυξαν ότι ΑΠΕΤΥΧΕ, εξήγησαν ΓΙΑΤΙ απέτυχε και της έβαλαν ταφόπλακα…
Και τα είπαν κατάμουτρα, χωρίς πολλές περιστροφές, χωρίς διπλωματικές διατυπώσεις:
— «Η παγκοσμιοποίηση απέτυχε για τη Δύση και τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Είναι μια αποτυχημένη πολιτική…»
— Howard Lutnick Αμερικανός υπουργός Ενέργειας.
Κι ο ίδιος πιο κάτω:
–«Η παγκοσμιοποίηση όπως την ξέραμε, τελείωσε.»
Και διευκρίνισε αμέσως:
— «Πώς η Ευρώπη συμφώνησε να φτάσει σε στόχους net zero (μηδενικές καθαρές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα) ως το 2030, όταν η ίδια δεν κατασκευάζει μπαταρίες; Άρα μετά το 2030, η Ευρώπη αποφασίζει να υποταχθεί στην Κίνα – η οποία παράγει τις μπαταρίες.»
Η αίθουσα πάγωσε.
Κι ύστερα πήρε το λόγο ο Τραμπ – ο οποίος το αποτελείωσε:
— «Η παγκοσμιοποίηση άδειασε τα έθνη μας. Η Αμερική δεν θα αυτο-θυσιαστεί ποτέ ξανά.»
— «Ορισμένα μέρη στην Ευρώπη δεν είναι πλέον καν αναγνωρίσιμα… Αγαπώ την Ευρώπη και θέλω να τη δω να πάει καλά, αλλά δεν κατευθύνεται προς τη σωστή κατεύθυνση.»
Κάποιοι σηκώθηκαν και έφυγαν.
Κάποιοι χειροκρότησαν διστακτικά.
Κάποιοι προσποιήθηκαν ότι «δεν άκουσαν».
Αλλά κανείς δεν αμφισβήτησε ότι είμαστε πια μπροστά σε νέα πραγματικότητα.
Κάποιοι, παρ’ όλα αυτά, απάντησαν.
Αλλά με την απάντησή τους, πρώτον αποδέχθηκαν ότι το παλαιό καθεστώς της παγκοσμιοποίησης έχει πια τελειώσει και δεύτερον …προσχώρησαν κι αυτοί στην εθνοκεντρική λογική!
Η σημαντικότερη “απάντηση” στον Τράμπ δόθηκε από τον Καναδό Πρωθυπουργός Mark Carney:
“Για δεκαετίες, χώρες όπως ο Καναδάς άνθισαν υπό την τάξη των κανόνων. Γι’ αυτό και εκτιμήσαμε μια εξωτερική πολιτική που στόχευε στην προστασία της… Αλλά αυτή η συμφωνία πλέον δεν λειτουργεί.
Οι μεγάλες δυνάμεις έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν την οικονομική ενσωμάτωση ως όπλο, τους δασμούς ως μοχλό πίεσης, την χρηματοπιστωτική υποδομή ως μέσο εξαναγκασμού και τις αλυσίδες εφοδιασμού ως ευάλωτα σημεία εκμετάλλευσης.
Μια χώρα που δεν μπορεί να τραφεί, να τροφοδοτηθεί ή να υπερασπιστεί τον εαυτό της έχει ελάχιστες επιλογές. Όταν οι κανόνες δεν σε προστατεύουν, πρέπει εσύ να προστατεύσεις τον εαυτό σου.
Και υπάρχει ισχυρή τάση να διαπραγματευόμαστε δίχως εναλλακτικές με μια ηγεμονική δύναμη — όμως όταν διαπραγματεύεσαι από θέση αδυναμίας, αποδέχεσαι ό,τι σου προσφέρεται. Αυτό δεν είναι κυριαρχία. Είναι μια υποκριτική κυριαρχία που αποδέχεται υποταγή.
Οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να δρουν από κοινού, γιατί αν δεν είμαστε στο τραπέζι, είμαστε στο μενού.
Ξέρουμε ότι η παλιά τάξη δεν πρόκειται να επιστρέψει. Δεν πρέπει να πενθούμε για αυτήν. Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική. Αλλά από τη ρήξη μπορούμε να χτίσουμε κάτι μεγαλύτερο, ισχυρότερο και δικαιότερο…
Οι ισχυροί έχουν την ισχύ τους. Αλλά κι εμείς έχουμε κάτι: τη δυνατότητα να σταματήσουμε να προσποιούμαστε, να ονομάσουμε την πραγματικότητα, να ενισχύσουμε τον εαυτό μας στο εσωτερικό και να δράσουμε από κοινού.
Δεν θα υποκύψουμε!»
Ο Carney δεν λέει απλώς “δεν θα υποκύψουμε” — λέει ότι η παλιά τάξη ήταν μια “ευχάριστη μυθοπλασία” που τώρα εξαντλείται.
— Επισημαίνει ότι η ενσωμάτωση πλέον λειτουργεί ως υποταγή και εργαλείο εξαναγκασμού — όχι ως κοινό όφελος.
— Προειδοποιεί ότι η εξάρτηση από άλλες δυνάμεις δεν είναι ασφάλεια, είναι αδυναμία και παθογένεια.
— Τονίζει ότι οι «μεσαίες δυνάμεις» πρέπει να ενωθούν στρατηγικά ή αλλιώς θα βρεθούν «στο μενού» και όχι στο τραπέζι των αποφάσεων.
— Τέλος, δεν λέει «επιστροφή στην παλιά τάξη» αλλά αναζήτηση νέων συμμαχιών για να αντιμετωπιστεί η αυθαιρεσία των ισχυρών.
Ο Carney δυσφορεί με τον Τράμπ, αλλά έχει υιοθετήσει, κι αυτός, τον εθνοκεντρισμό.
Ενοχλείται με την Πολιτική και το στιλ του Τράμπ, άλλα έχει προσχωρήσει στο υπόδειγμά του…
Το “ιερατείο” του World Economic Forum είχε επεξεργαστεί τη γραμμή Άμυνας στους Αμερικανούς:
— Η παγκοσμιοποίηση υποστηρίζουν δεν τελείωσε, απλώς μετασχηματίζεται.
Ο Carney ξεκίνησε την “απάντηση” στον Τράμπ, λέγοντας το ακριβώς αντίθετο:
— Αυτό που ζούμε τώρα ΔΕΝ είναι μετασχηματισμός (transformation) είναι μείζων ρήγμα (rapture), στην παγκοσμιοποίηση…
Ακόμη πιο αποκαλυπτικός ο Mark Rutte, Γ.Γ. του ΝΑΤΟ και πρώην Πρωθυπουργός Ολλανδίας – μέχρι χθες από τα πιο πιστά στελέχη στο ευρωκατεστημένο, παραδέχθηκε το εξής:
— «Χάρη στον Πρόεδρο Τραμπ, οι χώρες του ΝΑΤΟ αύξησαν για πρώτη φορά τις αμυντικές τους δαπάνες το 2025 – και δεσμεύτηκαν να ξεπεράσουν το 5%.»
Με άλλα λόγια:
Ακόμα κι αυτοί που τον κατηγορούσαν, τώρα είτε τον επαινούν, είτε υιοθέτησαν την λογική του.
Κάποιες φορές υιοθετούν το υπόδειγμα του ακόμα κι όταν αποδοκιμάζουν τον ίδιο…
Τέλος ο Τραμπ άφησε να διαρρεύσει ότι:
• υπήρξε συμφωνία με τον Ρούτε για τη Γροιλανδία
• και ότι παγώνουν οι νέοι δασμοί προς την Ευρώπη
Προσέξτε:
— Αν ισχύει αυτό, σημαίνει ότι απείλησε – υποχώρησαν – πέτυχε το στόχο του χωρίς να ανοίξει ρουθούνι…
Αν δεν ισχύει αυτό, απλώς σημαίνει ότι δεν υπάρχει πια ΝΑΤΟ…
(Μπορεί τελικά να ισχύουν και τα δύο…)
* Οι αριθμοί: η παγκοσμιοποίηση είχε νικητές και ηττημένους
Ας δούμε τώρα τι λένε τα στοιχεία:
Ηνωμένες Πολιτείες
• 1992: ~25% του παγκόσμιου ΑΕΠ
• 2002: ~30%
• Σήμερα: ~26%
Τα πρώτα 10 χρόνια της “παγκοσμιοποίησης” το μερίδιο των ΗΠΑ στο παγκόσμιο ΑΕΠ ανέβηκε. Μετά άρχισε να υποχωρεί. Σήμερα, τριάντα τρία χρόνια μετά, οι ΗΠΑ έχουν σχεδόν το ίδιο μερίδιο ΑΕΠ όπως και το 1992…
Διατήρησαν το μερίδιό τους αγοράζοντας χρόνο με χρέος.
Ας δούμε λοιπόν πώς εξελίχθηκε το Χρέος των ΗΠΑ, ως απόλυτος μέγεθος και ως ποσοστό του ΑΕΠ τους:
• 1992: ~4 τρισεκατομμύρια δολάρια. (60% ΑΕΠ)
• 2002: ~6 τρισ. (55% του ΑΕΠ)
• Σήμερα: 36 τρισ. (120% του ΑΕΠ)
Η αμερικανική μονοκρατορία δεν ήταν δωρεάν.
Αποδείχθηκε πανάκριβη – για τους ίδιους…
* Βέβαια οι Αμερικανοί – θεωρητικά τουλάχιστον – είναι η μόνη χώρα στον κόσμο που μπορεί να πληρώσει το Χρέος της …τυπώνοντας το νόμισμά της.
Λόγω της πρωτοκαθεδρίας του δολαρίου διεθνώς.
Όμως αν το κάνει, πρώτον θα δημιουργήσει κρίση εμπιστοσύνης προς το δολάριο και θα χάσει την πρωτοκαθεδρία του.
Και δεύτερον, το πολύ μεγαλύτερο μέρος του Χρέος της το χρωστάει εντός των ΗΠΑ. Κι αν πληθωρίσει για να βγει από το Χρέος, θα φτωχύνει η ίδια.
* Ας δούμε λοιπόν τι έκανε και η Ευρωπαϊκή Ένωση στο ίδιο διάστημα
• 2002 (έναρξη ευρώ): 30+% του παγκόσμιου ΑΕΠ
• 2019: ~22%
• Σήμερα: ~18%
Όταν εγκαινιάστηκε το ευρώ, η ΕΕ είχε ακριβώς ίδιο μερίδιο διεθνώς όπως και οι ΗΠΑ. Στη συνέχεια άρχισε να χάνει έδαφος σταθερά. Σήμερα έχει χάσει πάνω από το ένα τρίτο του παγκόσμιου μεριδίου της μέσα σε 24 χρόνια. Και τώρα βρίσκεται στα δύο τρίτα των ΗΠΑ.
Πράγματι στα 24 χρόνια που μεσολάβησαν, η Ευρώπη:
• έχασε βιομηχανία
• έχασε ενέργεια
• έχασε στρατηγική αυτονομία
Και όλα αυτά χωρίς να κερδίσει ανάπτυξη, ασφάλεια ή σταθερότητα.
* Ας δούμε και την Κίνα
• 1992: 1–2% μερίδιο σε διεθνές ΑΕΠ
• 2002: ~4%
• Σήμερα: ~18–19%
Αύξηση μεριδίου πάνω από 15 φορές.
Στην παγκόσμια καταγεγραμμένη Ιστορία δεν υπάρχει προηγούμενη τέτοιας εκρηκτικής ανάπτυξης, τόσο μεγάλης χώρας, που κράτησε τόσο πολύ…
Η Κίνα δεν πίστεψε ποτέ στο «τέλος της Ιστορίας».
Και γι’ αυτό κέρδισε στο παιχνίδι των άλλων.
* Ας δούμε ακόμα την Ινδία τα τελευταία 33 χρόνια:
• 1992: ~1%
• Σήμερα: ~7–8%
Ήδη εξελίσσεται σε “νέα Κίνα”…
* Κι ας δούμε, σε αντιπαραβολή, την περίπτωση της Ιαπωνίας
• 1992: ~17% του παγκοσμίου ΑΕΠ
• Σήμερα: ~4–5%
Η πρώτη μεγάλη οικονομία που μπήκε:
• σε παγκοσμιοποίηση
• χωρίς ισχύ
• χωρίς δημογραφία
Και πλήρωσε το τίμημα.
Η Ευρώπη μοιάζει σήμερα να ακολουθεί τον ίδιο δρόμο.
Δεν είναι περίεργο λοιπόν, που σε όλη τη Δύση η Παγκοσμιοποίηση προκαλεί πια έντονές αντιδράσεις.
Η Αμερική κράτησε μερίδιο αλλά υπερχρεώθηκε.
Η Ευρώπη έχασε μερίδιο, μπήκε στα στασιμότητα, βρίσκεται σε πολλαπλά αδιέξοδα κι “έγινε αγνώριστη”…
Κι οι μόνοι που κέρδισαν από την Παγκοσμιοποίηση – Κίνα, Ινδία, Νοτιανατολική Ασία κλπ – είναι οι χώρες που σήμερα την καταγγέλλουν, την αμφισβητούν και θέλουν να την παραμερίσουν…
Η επιστροφή του πολυ-κεντρισμού
Ο κόσμος δεν επιστρέφει στον 19ο αιώνα.
Επιστρέφει στην Ιστορία.
Σε έναν πολυ-πολικό κόσμο όπου:
• το έθνος-κράτος είναι αναντικατάστατο
• η Ισχύς είναι το θεμέλιο της Πολιτικής
• η Ισορροπία Ισχύος είναι η βάση της Ασφάλειας
Με μια κρίσιμη υπενθύμιση:
Η Ισχύς ΔΕΝ εγγυάται Δημοκρατία.
ΔΕΝ εγγυάται Ελευθερία.
ΔΕΝ εγγυάται Ειρήνη ή Δικαιοσύνη.
Αλλά χωρίς Ισχύ, δεν υπάρχει ούτε Δημοκρατία, ούτε Ελευθερία, ούτε Ειρήνη ούτε Δικαιοσύνη.
* Και το πιο σημαντικό η Παγκοσμιοποίηση διέψευσε δύο μεγάλα ιδεολογήματα.
— Πρώτον της παραδοσιακής Αριστεράς που προέβλεπε ότι το άνοιγμα των αγορών θα έκανε τους φτωχούς φτωχότερους.
Το αντίθετο συνέβη. Στις τρείς δεκαετίες και πλέον της “παγκοσμιοποίησης” κέρδισαν τελικά οι πρώην “παρίες” του διεθνούς συστήματος – κυρίως από την Ασία.
— Δεύτερον διαψεύστηκαν και τα ιδεολογήματα του “νεοφιλελευθερισμού”. Η παγκοσμιοποίηση δεν έφερε ευημερία, δημοκρατία, ειρήνη, σταθερότητα και ανάπτυξη για όλους. Έφερε αδιέξοδα και σοβαρές ρωγμές στη Δύση. Αλλεπάλληλους πολέμους, δικτάτορες και κρίσεις παντού…
Η Δύση διακήρυξε την “παγκοσμιοποίηση” το 1992, όταν ένοιωθε πιο ισχυρή από ποτέ.
Και τριάντα τρία χρόνια μετά, η Δύση ομολογεί το “τέλος της παγκοσμιοποίησης” όταν νοιώθει πιο ανασφαλής, διχασμένη και αποσταθεροποιημένη από ποτέ…
Σήμερα:
• δεν αγκαλιάζουμε μια νέα «μαγική ιδεοληψία»
• δεν πιστεύουμε σε νέο «Τέλος της Ιστορίας»
Απορρίπτουμε μια Χίμαιρα.
Και ανοίγουμε τα μάτια για να κατακτήσουμε την Ελπίδα.
Όχι “εγγυημένη”. Όχι “κατά παραχώρησιν”.
Όχι χωρίς ρίσκα
Όχι εύκολη…
Αλλά αυτή τη φορά με δική μας ευθύνη.
Και για πρώτη φορά, αληθινή.
ΥΓ. 1 Είτε χειροκροτήσουμε τον Τράμπ, είτε χειροκροτήσουμε τον Carney, εμείς εδώ πρέπει να τα αλλάξουμε όλα! Αλώστε, και οι δύο συμφωνούν ότι η παγκοσμιοποίηση τέλειωσε – και δεν την “νοσταλγούν”! Τα κράτη πρέπει να κοιτάνε το συμφέρον τους, και να συνασπίζονται με άλλα κράτη για να υπερασπίζονται κοινά συμφέροντα.
Όποιος υποστήριζε στην Ελλάδα αυτά που είπε προχθές ο Carney στο Νταβός θα τον έλεγαν “ακραίο εθνικιστή”…
ΥΓ.2 Στο μεταξύ τις τελευταίες μέρες και η Μελόνι της Ιταλίας και ο Μακρόν της Γαλλίας και η Μέρτς της Γερμανίας, ανακάλυψαν ξαφνικά ότι πρέπει επειγόντως η Ευρώπη να ανοίξει διαύλους επικοινωνίας με τη Ρωσία! Όχι δεν είναι… “Πουτινάκια” – είναι οι τρείς σημαντικότεροι ηγέτες της Ευρώπης!
Οι δικοί μας εδώ;
ΥΓ.3 Με το “Συμβούλιο Ειρήνης” που φτιάχνει ο Τράμπ τι θα γίνει; Θα μπει η Ελλάδα; Ή θα ακολουθήσει την άρνηση της Γερμανίας, της Γαλλίας και της Νορβηγίας; Στο μεταξύ το Ισραήλ μπαίνει. Η Αίγυπτος μπαίνει. Τα Εμιράτα μπαίνουν Και η Τουρκία δήλωσε ότι θέλει να μπει…
Εμείς;
Ήρεμα ρωτάω…
